O‘zbekistonda har bir fuqaro yoshga doir pensiya olish huquqiga ega.
O‘zbekistonda pensiyalarning uch turi mavjud: yoshga doir, nogironlik va boquvchisini yo‘qotganlik. Har xil turdagi pensiya olish huquqiga ega bo'lgan fuqarolar ulardan faqat bittasini tanlashlari mumkin.
Respublikada bugungi kunda oʻrtacha pensiya yoshi 57,5 yoshni tashkil etadi (ayollar uchun – 55 yosh, erkaklar uchun – 60 yosh).
Keksalik pensiyasi quyidagi tarkibiy qismlardan iborat: asosiy pensiya, ish stajiga ustama, individual koeffitsientlar va jamg'arib boriladigan pensiya.
O‘zbekistonda ishlamaydigan pensioner uchun eng kam pensiya miqdori qariyb 800 ming so‘mni tashkil qiladi. Har yili davlat uni inflyatsiyani qoplash uchun indekslaydi.
Agar pensioner uzoq ish tajribasiga ega bo'lsa va yuqori maosh olgan bo'lsa ham, uning pensiyasi odatdagi daromad darajasiga yaqin bo'lmasligi mumkin.
Standart pensiya etarli bo'lmasligi mumkin. Qo'shimcha pulni tejash uchun nima qilish kerakligini aytamiz. Va vaqt o'tishi bilan jamg'armalar qadrsizlanmasligiga qanday ishonch hosil qilish kerak.
1. Tejamkorlikni rejalashtirish
Moliyaviy qiyinchiliklarsiz pensiyada yashash uchun oyiga qancha pul kerakligini hisoblash muhimdir.
Buning uchun birinchi navbatda davlat qanday pensiya tayinlashini bilib olishingiz kerak. Ma'lumotni https://pfru.uz/calculator veb-saytidan olishingiz mumkin.
Keyin biz uchun qulay bo'lgan oylik byudjetdan potentsial pensiya miqdorini olib tashlashimiz kerak. Bu miqdor qancha "ortiqcha" to'plash kerakligini ko'rsatadi.
2. Saqlashni boshlang
Bizga qancha pul kerakligini tushunganimizdan so'ng, jamg'arma rejasini tuzish muhimdir. Saqlash texnikasining har xil turlari mavjud. (https://finlit.uz/ru/articles/budget/savings-techniques/?sphrase_id=182274)
Variantlardan biri “50−30−20” texnikasidan foydalanish:
50% - majburiy to'lovlar,
30% - kiyim-kechak, gadjetlar, o'yin-kulgilar va boshqalar;
20% - tejash.
Muntazam va intizom bilan tejash uchun siz budjetni saqlashingiz kerak.
Aytaylik, Zuhraning maoshi 10 million so‘m. Ulardan “50−30−20” usuli yordamida
Oziq-ovqat, kommunal va transport uchun 5 million so‘m, 3 million so‘m beradi. — ortiqcha xarajatlar uchun va 2 million so‘m tejaladi.
Omonatlaringizni inflyatsiya va boshqa xavflardan saqlang.
Vaqt o'tishi bilan pul qadrsizlanadi: ya'ni huddi shu pul kelajakda hozirgidan kamroq sotib olishi mumkin. Bu inflyatsiya deb ataladi. O'z jamg'armalaringizni undan himoya qilish muhimdir.
Buni amalga oshirish uchun siz ularni turli xil moliyaviy vositalarga bo'lishingiz kerak va ularni uyingizda sumkangizda naqd pulda saqlamasligingiz kerak. Bu risklarni diversifikatsiya qilish deb ataladi. Buni quyidagicha qilishingiz mumkin. Sizga bir nechta xavfsiz variantlarni taklif qilmoqchimiz:
1. So'mdagi pulning bir qismini foizli depozitga qo'ying.
Omonat bo'yicha foizlar, garchi to'liq bo'lmasa ham, jamg'armalarning eskirishini kamaytirishi mumkin. Masalan, 2023 yil oxirida inflyatsiya deyarli 8,8 foizni tashkil etdi. Va 2024 yilda ular yiliga o'rtacha 22% depozitlarni taklif qilishadi.
2. Pulning bir qismiga Markaziy bankning oltin quymalari va esdalik tangalarini xarid qiling. Chunki sof oltin har doim xavfsiz boylikdir.
Pulni tejashning boshqa usullari mavjud: ko'chmas mulkka sarmoya kiritish yoki pulni xorijiy valyutada saqlash. Ammo bu bozordagi tendentsiya barqaror emas.
3. Ijaraga beriladigan ko'chmas mulkka sarmoya kiriting.
Kvartira avvalgidek egalik qiladi va shunday bo'lib qoladi. Bu degani, qo'yilgan pul, albatta, yo'qolmaydi. Ko'chmas mulk bozori suzuvchi bozor bo'lib, narxlar doimiy ravishda o'zgarib turadi. Hatto bir nuqtada uy yoki kvartiraning narxi sezilarli darajada pasaysa ham, kutishga arziydi va ularning qiymati yana ko'tariladi. Odamlar doimo yashash uchun biror joyga muhtoj.
4. Pulning bir qismini O‘zbekistondagi turli mamlakatlarning eng mashhur valyutalariga: dollar, yevroga aylantiring. Ba'zilarini xorijiy valyutadagi depozitga qo'yish mumkin, ba'zilarini esa naqd pulda qoldirish mumkin.
