Ўзбекистонда ҳар бир фуқаро ёшга доир пенсия олиш ҳуқуқига эга.
Ўзбекистонда пенсияларнинг уч тури мавжуд: ёшга доир, ногиронлик ва боқувчисини йўқотганлик. Ҳар хил турдаги пенсия олиш ҳуқуқига эга бўлган фуқаролар улардан фақат биттасини танлашлари мумкин.
Республикада бугунги кунда оʻртача пенсия ёши 57,5 ёшни ташкил этади (аёллар учун – 55 ёш, эркаклар учун – 60 ёш).
Кексалик пенсияси қуйидаги таркибий қисмлардан иборат: асосий пенсия, иш стажига устама, индивидуал коеффитсиентлар ва жамғариб бориладиган пенсия.
Ўзбекистонда ишламайдиган пенсионер учун энг кам пенсия миқдори қарийб 800 минг сўмни ташкил қилади. Ҳар йили давлат уни инфлятсияни қоплаш учун индекслайди.
Агар пенсионер узоқ иш тажрибасига эга бўлса ва юқори маош олган бўлса ҳам, унинг пенсияси одатдаги даромад даражасига яқин бўлмаслиги мумкин.
Стандарт пенсия этарли бўлмаслиги мумкин. Қўшимча пулни тежаш учун нима қилиш кераклигини айтамиз. Ва вақт ўтиши билан жамғармалар қадрсизланмаслигига қандай ишонч ҳосил қилиш керак.
1. Тежамкорликни режалаштириш
Молиявий қийинчиликларсиз пенсияда яшаш учун ойига қанча пул кераклигини ҳисоблаш муҳимдир.
Бунинг учун биринчи навбатда давлат қандай пенсия тайинлашини билиб олишингиз керак. Маълумотни https://pfru.uz/calculator веб-сайтидан олишингиз мумкин.
Кейин биз учун қулай бўлган ойлик бюджетдан потентсиал пенсия миқдорини олиб ташлашимиз керак. Бу миқдор қанча "ортиқча" тўплаш кераклигини кўрсатади.
2. Сақлашни бошланг
Бизга қанча пул кераклигини тушунганимиздан сўнг, жамғарма режасини тузиш муҳимдир. Сақлаш техникасининг ҳар хил турлари мавжуд. (https://greenvector.media/materials/ne-hvataet-deneg-do-zarplati)
Вариантлардан бири “50−30−20” техникасидан фойдаланиш:
50% - мажбурий тўловлар,
30% - кийим-кечак, гаджетлар, ўйин-кулгилар ва бошқалар;
20% - тежаш.
Мунтазам ва интизом билан тежаш учун сиз буджетни сақлашингиз керак.
Айтайлик, Зуҳранинг маоши 10 миллион сўм. Улардан “50−30−20” усули ёрдамида
Озиқ-овқат, коммунал ва транспорт учун 5 миллион сўм, 3 миллион сўм беради. — ортиқча харажатлар учун ва 2 миллион сўм тежалади.
Омонатларингизни инфлятсия ва бошқа хавфлардан сақланг.
Вақт ўтиши билан пул қадрсизланади: яъни ҳудди шу пул келажакда ҳозиргидан камроқ сотиб олиши мумкин. Бу инфлятсия деб аталади. Ўз жамғармаларингизни ундан ҳимоя қилиш муҳимдир.
Буни амалга ошириш учун сиз уларни турли хил молиявий воситаларга бўлишингиз керак ва уларни уйингизда сумкангизда нақд пулда сақламаслигингиз керак. Бу рискларни диверсификатсия қилиш деб аталади. Буни қуйидагича қилишингиз мумкин. Сизга бир нечта хавфсиз вариантларни таклиф қилмоқчимиз:
1. Сўмдаги пулнинг бир қисмини фоизли депозитга қўйинг.
Омонат бўйича фоизлар, гарчи тўлиқ бўлмаса ҳам, жамғармаларнинг эскиришини камайтириши мумкин. Масалан, 2023 йил охирида инфлятсия деярли 8,8 фоизни ташкил этди. Ва 2024 йилда улар йилига ўртача 22% депозитларни таклиф қилишади.
2. Пулнинг бир қисмига Марказий банкнинг олтин қуймалари ва эсдалик тангаларини харид қилинг. Чунки соф олтин ҳар доим хавфсиз бойликдир.
Пулни тежашнинг бошқа усуллари мавжуд: кўчмас мулкка сармоя киритиш ёки пулни хорижий валютада сақлаш. Аммо бу бозордаги тендентсия барқарор эмас.
3. Ижарага бериладиган кўчмас мулкка сармоя киритинг.
Квартира аввалгидек эгалик қилади ва шундай бўлиб қолади. Бу дегани, қўйилган пул, албатта, ёъқолмайди. Кўчмас мулк бозори сузувчи бозор бўлиб, нархлар доимий равишда ўзгариб туради. Ҳатто бир нуқтада уй ёки квартиранинг нархи сезиларли даражада пасайса ҳам, кутишга арзийди ва уларнинг қиймати яна кўтарилади. Одамлар доимо яшаш учун бирор жойга муҳтож.
4. Пулнинг бир қисмини Ўзбекистондаги турли мамлакатларнинг энг машҳур валюталарига: доллар, еврога айлантиринг. Баъзиларини хорижий валютадаги депозитга қўйиш мумкин, баъзиларини эса нақд пулда қолдириш мумкин.
Ва асосийси, ўзингизга сармоя киритишни унутманг - соғлиғингизга ғамхўрлик қилинг, малакангиз ва молиявий саводхонлигингизни оширинг. Энг сўнгги янгиликлар билан Finlit.uz сизга ҳар томонлама ёрдам беришга ҳаракат қилади! Ва келажагингиз иложи борича ёқимли ва бардавом бўлсин!
