Рақамли идентификация – бу биометрик шахсий маълумотлар (юз фотоси ва овоз) ёрдамида шахсни тасдиқлаб, турли банк ва тўлов ташкилотларидан масофадан туриб молиявий хизматлардан фойдаланиш имконини яратувчи механизм.
Кредит ва тўлов ташкилотлари томонидан мижозларни рақамли идентификациялашни ўтказиш тартиби ва асосий қоидалари Марказий банк томонидан қабул қилинган "Мижозларни рақамли идентификациялаш тартиби тўғрисида"ги Низомда белгилаб қўйилган. [1]
Рақамли идентификация қандай ҳолларда қўлланилади?
- электрон ҳамён очиш ва бошқариш;
- банк ҳисоб рақамини, шунингдек банк картасини очиш ва бошқариш;
- банк карталари ёки электрон пул тизимлари ёрдамида трансчегаравий пул ўтказмаларини амалга ошириш;
- онлайн микрокредит олиш.
Кредит ва тўлов ташкилотлари мижознинг шахсини қандай текширади ва аниқлайди?
Кредит ва тўлов ташкилотлари мижознинг шахсини рақамли идентификация қилиш учун 2 хил усулдан фойдаланишади.
1) Мижоз томонидан тақдим этилган маълумотлар асосида кредит-тўлов ташкилоти ходими томонидан мижозни текшириш ва идентификация қилиш;
2) Кредит-тўлов ташкилотининг ахборот тизимлари орқали инсон омилисиз реал вақт режимида мижозни текшириш ва идентификация қилиш.
1-усулда кредит тўлов ташкилоти ходими томонидан:
1. Мижоздан шахсни тасдиқловчи ҳужжатнинг фотосуратлари қабул қилинади (биометрик паспорт, ID карта ёки янги моделдаги ҳайдовчилик гувоҳномаси);
2. Мижознинг фотосуратлари ва (ёки) видеолари қабул қилинади;
3. Сўров орқали тақдим этилган маълумотларни “Электрон ҳукумат” тизимининг жисмоний ва юридик шахслар марказий базаси маълумотлари билан таққосланади;
4. Идентификация ҳужжатида мавжуд бўлган фотосуратни мижознинг юборилган фотосурати ва/ёки видеоёзуви билан, шунингдек марказий маълумотлар базасида жойлаштирилган фотосурат билан солиштирилади (агар мавжуд бўлса);
5. Мижоз билан боғланиш учун мобил телефон рақамини тасдиқлаш усуллари (қўнғироқ қилиш, СМС-хабар юбориш) ёрдамида текширилади;
6. Ички назорат қоидаларига мувофиқ мижознинг юқори хавфли тоифага мансублиги ёки йўқлиги нуқтаи назаридан текшириш ўтказилади;
7. онлайн-видео конференция сессиясини ташкил этилиб, қабул қилинган ҳужжатлар мижозга тегишли эканлигини тасдиқланади.
2-усулда автоматик равишда ахборот тизими ёрдамида:
1. мижоздан шахсни тасдиқловчи ҳужжатнинг серияси ва рақами (биометрик паспорт ёки идентификация рақами ёки янги ҳайдовчилик гувоҳномаси) ёки шахснинг шахсий идентификация рақами ва туғилган санаси ёки ушбу маълумотларнинг барчаси, шунингдек ушбу Низомга мувофиқ фотосуратлар ёки видеоларни олинади;
2. Марказий маълумотлар базасига сўров юборилиб, харидор ҳақидаги қуйидаги шахсий маълумотлар тасдиқланади:
- рақамли фото (агар мавжуд бўлса);
- жисмоний шахснинг шахсий идентификация рақами (ПИНФЛ);
- биометрик паспорт ёки идентификация ID картаси берилган сана, унинг амал қилиш муддати ва берилган жойи; давлат тилида (лотин тилида) фамилияси, исми, отасининг исми;
- жинси, туғилган мамлакати, туғилган жойи, миллати, фуқаролиги ва доимий ёки вақтинчалик яшаш жойи ҳақида маълумот;
3. мижоздан олинган реал вақтда фотосуратни ёки видеодаги фотосуратни автоматик режимда (агар мавжуд бўлса) Марказий маълумотлар базасидан олинган фотосурат билан (инсон омилисиз) солиштирилади;
4. мижоз билан мулоқот қилиш учун ишлатиладиган мобил телефон рақамини мижоз томонидан ишлатилишини аниқлаш имконини берувчи усул ёрдамида текширилади (мобил телефонга боғланиш, СМС юбориш);
5. олинган маълумотларни рўйхат билан ички назорат қоидаларига мувофиқ автоматик тартибда (инсон омилисиз) солиштиради.
Рақамли идентификациядан фойдаланганда банклар ўз хизматларини кўрсатиш бўйича чекловларни ўрнатиши мумкин, масалан:
- электрон пул эгаси томонидан амалга ошириладиган бир операциянинг максимал суммаси;
- электрон пуллар эгасининг битта электрон қурилмасида сақланаётган электрон пулларнинг максимал суммаси;
- бир ой давомида электрон пуллар эгаси томонидан амалга оширилган транзакциялар суммасининг йиғиндиси;
- бир ой давомида банк ҳисобварағининг (картасининг) эгаси томонидан амалга ошириладиган транзакциялар суммасининг йиғиндиси;
- онлайн-микроқарз лимит миқдори.
Қандай ҳолатларда мижозга рақамли идентификациялаш рад этилиши мумкин?
- мижоз ва (ёки) мижоз томонидан амалга оширилаётган операция ички назорат қоидаларига мувофиқ юқори даражадаги таваккалчилик тоифасига кирган тақдирда;
- мижоз томонидан тақдим этилган маълумотларнинг ҳақиқийлигига шубҳа туғилганда;
- шахсни тасдиқловчи ҳужжатдаги фотосуратнинг тақдим этилган фотосурат ва (ёки) видеотасвир билан мослигига шубҳа мавжуд бўлганда;
- мижоздан олинган маълумотлар марказий маълумотлар базасига жойлаштирилган маълумотларга мос келмаганда ёки мос келишини текширишнинг иложи бўлмаганда;
- фотосурат ва (ёки) видеотасвир ушбу Низом талабларига мос келмаганда;
- жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштириш, терроризмни молиялаштириш ва оммавий қирғин қуролини тарқатишни молиялаштириш бўйича шубҳалар
